Een vraag die soms op feestjes, bij kampvuren en in bedrijfskantines gesteld wordt: wat neem jij mee naar een onbewoond eiland? Soms gaat het dan over boeken of platen of dingen uit je huis. De kern van die vraag is wat je het waardevolst of het mooist vindt. En zo komen er lijstjes met de boeken of muziek. En dat is leuk om met elkaar te delen. Moby Dick, strijkkwartetten van Sjostakovitsj, Hunky Dory van David Bowie, verhalen van Toon Tellegen of Tsjechov, Amy Winehouse, Maria Callas, foto’s van de kinderen.
Maar snel raakt uit zicht dat je met die prachtige dingen die je met anderen deelt echt op een onbewoond eiland komt te zitten. Daar moeten de dingen die je meeneemt in zichzelf belangrijk en mooi en prettig zijn. Je kunt ze, zeker als je alleen bent op dat eiland, met niemand delen. Hieronder wat gedachten over die gedachte: wat neem je mee naar een onbewoond eiland.
Belangrijk en mooi en prettig
Bedenk eens wat er voor praktische complicaties aan die vraag zitten. Bijvoorbeeld zou een lp, cd of andere muziekdrager, niet afspeelbaar zijn. Misschien is de hoes zo sterk dat je gelukkig kan worden van de blik erop en de herinnering aan de muziek. Dus als je zoiets vluchtigs als muziek wil meenemen, dan moet dat op een andere manier. In je hoofd, een muziekinstrument mee, een paar liedjes oefenen, leren spelen?
Bijzonder is dat vaak bij de vraag naar wat je meeneemt naar een onbewoond eiland juist het culturele naar bovenkomt: muziek, boeken. Terwijl je eerst zou moeten bedenken of aan de basisbehoeften voldaan is. Is er water? En eten? Wifi? Of ben je met andere mensen op dat onbewoonde eiland? En hoe lang ben je daar. Het spannende aan Robinson Crusoe was dat hij niet wist hoe lang het zou duren. Hij had er overigens niet over nagedacht wat hij mee zou nemen naar een onbewoond eiland. Of all people…
Noodpakket
NAVO-baas Rutte en andere belangrijke mensen die zich bezighouden met veiligheid in Europa vertellen ons dat we “het” 72 uur moeten kunnen uithouden, en dan niet eens op een onbewoond eiland. En wat heb je dan nodig. In geen van de voorgestelde lijstjes komt Amy Winehouse, Beethoven, Moby Dick of Toon Tellegen voor. Wel water, bonen, veel bonen en een opwindradio (spannend woord). Schrijver Tommy Wieringa prees in een commercial op de radio zijn Essay voor de week van de Filosofie 2025 “Optimisme zonder hoop” aan als “het mag dan ook in geen 72-uurs noodpakket ontbreken”. Dus daar gaat het om, een noodpakket. Maar op de opwindradio moet je nog maar afwachten of Amy of Ludwig of David voorbijkomt. Bestaan er een opwind-cd-spelers, speciaal voor onbewoonde eilanden?
Hoe je niet gek wordt
Een bijzonder geval, analoog aan een onbewoond eiland, is de situatie van personage Dr. B. uit Schachnovelle van de Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig. Die is door de Gestapo eenzaam opgesloten en vindt een boekje met schaakpartijen. Hij leert ze uit zijn hoofd en ontwikkelt de vaardigheid om de partijen mentaal na te spelen. En later ook om nieuwe partijen te spelen, tegen zichzelf. Tegen wie anders. Uiteindelijk is het een belangrijk thema in het boek hoe iemand zijn hersenen gezond houdt terwijl hij alleen is. Hoe hij niet gek wordt.
Dus een mooi criterium bij “wat neem je mee naar een onbewoond eiland” wordt dan een veel essentiëlere vraag dan bijvoorbeeld ‘wat vind jij de mooiste muziek’, maar: hoe word ik niet gek op een onbewoond eiland en wat neem ik mee om dat het hoofd te bieden. En als dat voor het onbewoonde eiland geldt, dan gaan die dingen vast ook werken op het vasteland.



